काठमाडौं माघ २ । नेपाली कांग्रेस भित्र चर्किएको आधिकारिकता विवाद निर्णायक मोडमा पुगेको छ। पार्टीभित्र बनेका दुई अलग–अलग शक्ति केन्द्रले आफू नै वैध नेतृत्व भएको दाबी गर्दै निर्वाचन आयोग मा आ–आफ्नो दाबी पेश गरेपछि अब कांग्रेसको ऐतिहासिक रुख चुनाव चिन्ह र चारतारे झण्डा कसको नियन्त्रणमा जाने भन्ने प्रश्न केन्द्रीय राजनीतिक विषय बनेको छ।
विवादको जड कहाँबाट सुरु भयो?
कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि देखिँदै आएको नेतृत्व विवाद विशेष महाधिवेशन र त्यसपछि बनेका समानान्तर संरचनाले उत्कर्षमा पुगेको हो। एक पक्षले पार्टी विधानअनुसार विशेष महाधिवेशन सम्पन्न गरेर नयाँ केन्द्रीय समिति गठन भएको दाबी गरिरहेको छ भने अर्को पक्षले त्यस प्रक्रियालाई अवैधानिक ठहर गर्दै पुरानै केन्द्रीय समिति नै वैध रहेको अडान लिएको छ।
यसरी पार्टीभित्र दुई अध्यक्ष, दुई केन्द्रीय समिति र दुई निर्णय संरचना देखिनु नै आधिकारिकता विवादको मुख्य कारण बनेको छ।
निर्वाचन आयोगको भूमिका के हुन्छ?
राजनीतिक दलसम्बन्धी ऐन र दल दर्ता नियमावलीअनुसार पार्टीभित्र आधिकारिकता विवाद उत्पन्न भएमा त्यसको टुंगो निर्वाचन आयोग ले लगाउने व्यवस्था छ।
आयोगले मुख्यतया यी आधारमा निर्णय गर्छः
पार्टी विधानको पालना भए/नभएको
महाधिवेशन वा केन्द्रीय समितिको वैधता
बहुमत पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यको समर्थन
समयमै विवरण अद्यावधिक गरिएको अवस्था
कानुनका जानकारहरूका अनुसार आयोग सामान्यतया विधानसम्मत पुरानो संरचना लाई प्राथमिकता दिने अभ्यासमा देखिएको छ, तर यदि नयाँ संरचनाले विधानअनुसार पर्याप्त बहुमत र प्रक्रिया प्रमाणित गर्न सकेमा अपवाद निर्णय पनि सम्भव हुन्छ।
कसको दाबी बलियो?
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार पुरानो नेतृत्व पक्षसँग पार्टी दर्ता, आयोगमा अद्यावधिक विवरण र निरन्तरताको फाइदा छ। अर्कोतर्फ परिवर्तनकारी समूहले संगठनभित्रको बहुमत भावना, विशेष महाधिवेशन र सुधारको एजेन्डालाई आफ्नो बलियो पक्ष मानिरहेको छ।
यस अर्थमा, यो विवाद कानुनी बल बनाम राजनीतिक बल को टकराव जस्तै देखिन्छ।
रुख र चारतारे झण्डाको अर्थ
कांग्रेसको रुख चुनाव चिन्ह केवल एउटा प्रतीक मात्र होइन, यो पार्टीको इतिहास, मतदाता आधार र भावनासँग जोडिएको विषय हो। जसले आधिकारिकता पाउँछ, उसैले आगामी निर्वाचनमा कांग्रेसको नाम, झण्डा र चुनाव चिन्ह प्रयोग गर्न पाउनेछ। आधिकारिकता नपाउने पक्ष नयाँ नाम र नयाँ चिन्हसहित निर्वाचनमा जान बाध्य हुन सक्छ।
सम्भावित प्रभाव
यदि विवाद चाँडै समाधान भएन भने यसले कांग्रेसको संगठनात्मक एकता कमजोर पार्ने, कार्यकर्ता र मतदातामा भ्रम सिर्जना गर्ने,आगामी निर्वाचनमा पार्टीको प्रदर्शन प्रभावित गर्ने सम्भावना उच्च देखिन्छ।
नेपाली कांग्रेसको आधिकारिकता विवाद अब भावनात्मक बहसबाट बाहिरिएर कानुनी र संस्थागत निर्णयको चरण मा प्रवेश गरेको छ। अन्तिम फैसला निर्वाचन आयोग कै हातमा छ। आयोगले विधान, कानुन र प्रमाणका आधारमा निर्णय गर्ने भएकाले हालका संकेतले पुरानो संरचनालाई केही बलियो देखाए पनि अन्तिम नतिजा सार्वजनिक नभएसम्म दुवै पक्ष आ–आफ्नो दाबी कायम राख्ने देखिन्छ।
कांग्रेसको यो विवाद केवल पार्टीभित्र सीमित छैन, यसको असर समग्र राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत पर्ने निश्चित छ।
