काठमाडौं वैशाख १२ ! जम्मू–कश्मीरको पहलगाम क्षेत्रमा भएको घातक आक्रमणपछि भारत–पाकिस्तान सम्बन्ध पुनः एकपटक खराब अवस्थाबाट चुलिएको छ। सो आक्रमणमा २६ जना पर्यटकको ज्यान गएपछि भारतले पाकिस्तानमाथि आतंकवादी समूहलाई समर्थन गरेको आरोप लगाएको थियो।
यसै सन्दर्भमा भारतले पाकिस्तानसँग भएका विभिन्न सम्झौता, कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधि घटाउने, सिन्धु नदीको सम्झौता निलम्बन गर्ने, पाकिस्तानी नागरिकलाई देश निकाला गर्ने निर्णय गरेको थियो । यसको प्रत्यक्ष असरस्वरूप पाकिस्तानले भारतसँग भएका सबै प्रकारका द्विपक्षीय सम्झौता खारेज गर्ने निर्णय लिएको छ।
पाकिस्तानका मुख्य कदमहरू:
१. सिमला सम्झौता निलम्बन
१९७२ मा भारतसँग भएको सिमला सम्झौता पाकिस्तानले औपचारिक रूपमा खारेज गरेको छ। यो सम्झौता द्विपक्षीय विवादहरू संवादबाट समाधान गर्ने आधार मानिन्थ्यो।
२. व्यापार सम्बन्ध पूर्णरूपमा बन्द
पाकिस्तानले भारतसँगको प्रत्यक्ष तथा तेस्रो मुलुकमार्फत हुँदै आएको सम्पूर्ण व्यापार बन्द गरेको छ। यसले दक्षिण एशियाली व्यापारमा ठूलो असर पार्नेछ।
३. हवाई क्षेत्र बन्द
पाकिस्तानले आफ्ना आकाशमार्ग भारतीय विमानका लागि बन्द गर्ने निर्णय गरेको छ। यसले भारतको हवाई यातायातमा व्यापक प्रभाव पार्ने अनुमान छ।
४. कूटनीतिक सम्बन्ध कटौती
भारतीय दूतावासका कर्मचारी संख्यामा कटौती गर्दै, दुवै देशबीचको कूटनीतिक संवाद न्यूनतममा झारिएको छ।
५. सिन्धु जल सम्झौता विषयमा चेतावनी
भारतले इन्डस जल सम्झौता खारेज गरेमा पाकिस्तानले त्यसलाई युद्धको कार्यको रूपमा लिने घोषणा गरेको छ।
भारतको प्रतिक्रिया:
१. सिन्धु जल सम्झौता निलम्बन
भारतले पाकिस्तानतर्फ बग्ने जलस्रोतहरू नियन्त्रणमा लिँदै सम्झौता निलम्बन गरेको घोषणा गरेको छ।
२. पाकिस्तानी नागरिकहरूको भिसा रद्द
भारतमा रहेका पाकिस्तानी नागरिकहरूको भिसा रद्द गर्दै, उनीहरूलाई तोकिएको समयसीमाभित्र देश छोड्न आदेश दिइएको छ।
३. कूटनीतिक सम्बन्ध कटौती
पाकिस्तानस्थित भारतीय दूतावासका गतिविधिहरू सीमित गर्दै कर्मचारी संख्या घटाइएको छ।
४. अन्तर्राष्ट्रिय दबाब सिर्जना
भारतले पाकिस्तानलाई आतंकवादको आश्रयदाता राष्ट्रको रूपमा चिनाउन अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा कूटनीतिक पहल थालेको छ।
भारत–पाकिस्तानबीचको पछिल्लो तनावले दक्षिण एशियाली स्थायित्वमा गम्भीर असर पार्ने संकेत देखिएको छ। दुवै देशका चर्किंदो निर्णयहरूबाट परिस्थिति अझ जटिल बन्ने देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको मध्यस्थता र संयमको आवश्यकता झन् बढेको छ।
